Bu tədqiqatalar Respublika ərazisində yaşayış məntəqələrinə, müxtəlif təsərrüfat obyektlərinə və infostrukturlara xeyli ziyan vuran ekzogen geoloji proseslərin (sürüşmələr, abraziya, yarğanəmələgəlmə, subasma və s.) öyrənilməsi, proqnozlaşdırılması və onların qarşısının alınması üçün təkliflərnin hazırlanmasının, yeraltı suların hidrokimyəvi və hidrodinamiki xüsusiyyətlərinin, onların çirkləndiricilərinin öyrənilməsinə, 1:200000 miqyaslı hidrogeoloji və 1:50000 miqyası mühəndis- geoloji planalma işlərinin aparılmasına yönəldilmişdir.
Ekzogen geoloji proseslərin (EGP) öyrənilməsi. Respublika ərazisində ekzogen geooji proseslərdən ən geniş yayılanı torpaq sürüşmələridir. Torpaq sürüşmələrinə məruz qalan ərazilərin əhatə dairəsi 8000 km2-dən, burada yerləşən yaşayış məntəqələrinin sayı 1300-dən çoxdur.
Ekzogen geoloji proseslər Naxçıvan MR, Lerik, Yardımlı, Cəlilabad, İsmayıllı, Şamaxı, Ağsu, Dəvəçi, Qax, Xızı, Qobustan, Quba, Qusar, Şəki, Zaqatala, Mingəçevir, Gədəbəy, Xanlar, Daşkəsən rayonları, Abşeron yarımadası və Bakı şəhəri ərazisində geniş yayılmışdır. Abşeron yarımadası ərazisində və dövrü olaraq sahələri su basması, sürüşmələr, torpaq çökmələri, eol prosesləri, sahillərin abraziyası, yarğanəmələgəlmə və s. baş verir, dövlətə və əhaliyə küllü miqdarda ziyan dəyir.
EGP-in yaranma şəraiti, rejimi və dinamikasının öyrənilməsi üzrə işlərin əsas vəzifəsi ağıdakılardır:
- monitornqin təşkili (EGP-in inkişaf rejimi üzərində məxsusi müşahidə sistemi), təbii və texnogen faktorların təsiri nəzərə alınmaqla proqnozlaşdırma, EGP-in ətraf mühitə mənfi təsirinin aradan qaldırılması üzrə təkliflərin hazırlanması;
- geoloji mühitə təsiri və fəallığın qiymətləndirilməsi;
- EGP-in inkişafına antropogen fəaliyyətin dərəcəsinin və xarakterinin öyrənilməsi və qiymətləndirilməsi;
- müxtəlif EGP-in yaranması və inkişaf proqnozlarının tərtibi;
- proqnozların dəqiqləşdirilməsi, yoxlanması və etibarlılığının qiymətləndirilməsi;
- xalq təsərrüfatı obyektlərinin EGP-yə məruz qalma dərəcəsinin qiymətləndirilməsi;
- EGP-dən mühafizə üzrə təkliflərin hazırlanması və ondan səmərəli istifadə edilməsi;
- EGP-in öyrənilməsi üzrə dayaq müşahidə şəbəkəsinin təkmilləşdirilməsi və inkişaf etdirilməsi, o cümlədən mühüm xalq təsərrüfatı əhəmiyyətli məsələlərin həll edilməsi üçün məxsusi müşahidə şəbəkəsinin yaradılması;
- EGP-in proqnozlaşdırılması məqsədi ilə daimi fəaliyyət göstərən modellərin hazırlanması və tətbiqi (ilk növbədə Bayıl sürüşmə zonasında və Mingəçevirdə);
- bütün maraqlı təşkilatların, ilk növbədə FHN-nin, EGP-in inkişafı üzrə proqnoz məlumatları ilə təmin edilməsi;
Respublikanın müxtəlif rayonlarında EGP-in inkişaf etdiyi 165 məntəqə dövrü müşahidələr, yüksək təhlükəlik dərəcəsinə malik 30-a qədər sürüşmə sahəsində manitorinq aparılır.
Müşahidələrin nəticələrinə əsasən xüsusi bülleten (aylıq, rüblük və illik) hazırlanır və Nazirlər Kabineti tərəfindən müəyyən edilmiş 15 təşkilata göndərilir.
Hidrogeoloji planalma - Hidrogeoloji planalma ərazisinin hidrogeoloji xüsusiyyətlərini (sulu kompleks və horizontların stratiqrafik yeri, süxurların sululuğu, yeraltı suların rejimi və keyfiyyəti, yeraltı və yerüstü suların fəaliyyəti ilə əlaqədar fiziki – geoloji proseslər, müxtəlif relyef formalarının yaranması və s.) müəyyən edilməsi üçün aparılır.
Respublika ərazisinin 43,4%-i (37,3 min km2) 1:200 000 miqyaslı dövlət hidrogeoloji planalma işləri ilə, bütün ərazi isə eyni miqyaslı mühəndisi-geoloji planalma ilə örtülmüş, müvafiq miqyasda xəritələr tərtib olunmuşdur. Hazırda Respublikanın cənubi-şərq hissəsində (K-39-XXXII, XXXIII vərəqləri hüdudlarında) 7500 km2 ərazisində eyni miqyaslı planalma işləri başa çatdırılmış, 2007-ci ildən isə Respublikanın cənub- şərq hissəsində,J-39- II topobərəqi hüdudlarında 2364 km2 sahədə həmin miqyaslı hidrogeoloji planalma işlərinə başlanılmış, 2009-cu ildə burada 660 km2 həcmində 1:2000000 miqyaslı planalma işləri yerinə yetirilmişdir.
Dəvəçi- Siyəzən rayonlarında, K-39-99-B topovərəqi hüdudlarında 1: 50 000 miqyaslı mühən-
dis- geoloji planalma işlərinə cari ildən başlanılmış, 80km2 sahədə planalma işlər aparılmışdır.
Meliorativ məqsədlər üçün 1:200 000 miqyaslı və 1:50 000 miqyaslı kompleks hidrogeoloji və mühəndisi-geoloji planalma işləri müvafiq olaraq 18,3 və 36,1 min km2 sahədə aparılmış və praktiki olaraq mənimsənilən bütün torpaq sahələrini əhatə etmişdir.
|
